Onze doelstellingen: de verborgen wereld van taal onthullen
Taal is voor mensen het communicatiemiddel bij uitstek; we gebruiken het vrijwel onophoudelijk, maar grotendeels onbewust. Alhoewel we woorden en zinnen zeer zorgvuldig kunnen selecteren tijdens het spreken, hoeven we niet na te denken over de grammatica, over mogelijke of onmogelijke klankcombinaties (die per taal danig kunnen verschillen) en de formulering van onze gedachten verloopt met een ontzagwekkende snelheid. Eveneens met een ontzagwekkende snelheid leren kinderen hun moedertaal. Hoe kan dat allemaal? Wat zijn de verborgen werelden achter taal? Zodra we proberen taal door machines te laten uitvoeren (vertaalmachines op internet, automatische spraakherkenning etc.) gaat er van alles mis. De wereld van taal is onnoemelijk complex, en toch gebruiken we het volledig geautomatiseerd.
Doel van het Taalmuseum is de onzichtbare werelden van taal zichtbaar te maken, op het gebied van taal en brein, taaltechnologie, de onnoemelijke diversiteit van talen in de wereld en de ongekende rijkdom van variatie binnen ons eigen taalgebied.
Mensen kunnen zeer complexe structuren geheel automatisch en met grote snelheid produceren. Hoe leren kinderen dat in een relatief zeer korte tijd? Heeft corrigeren van ‘taalfouten’ zin? Waarom wordt taalverwerving op latere leeftijd zoveel moeilijker (tweede taalverwerving)? En wat als het toch mis gaat? Educatie op dit gebied is uitermate belangrijk voor mensen, en hun omgeving, met afasie, het Williams-syndroom, Specific Language Impairment, dyslexie en autisme. Dit is tevens belangrijk voor onderwijsgevenden, m.n. taaldocenten, mensen die werken in de zorg en ouders met jonge kinderen.
In tegenstelling tot het gemak waarmee mensen taal verwerven, blijken machines daar haast onoverkomelijke problemen mee te hebben. Vrijwel dagelijks worden we geconfronteerd met taaltechnologie, maar we merken het nauwelijks: automatische omroepinstallaties en informatievoorzieningen in het openbaar vervoer, vertaalmachines op internet, automatische spellings- en grammaticacontrole op de computer. |
|
|
In de medische wereld zijn er spraakmachines voor mensen die niet goed kunnen spreken en voorleesmachines voor blinden. We weten allemaal dat als het erop aan komt, dit vaak niet goed functioneert, waarom is dat zo moeilijk? Door te kijken naar structuren van talen en de werking van de techniek kunnen we bijvoorbeeld duidelijk maken dat de on line vertaling van Japans naar Nederlands te kampen heeft met een fundamenteel verschil in woordvolgorde of dat het moeilijk is te kiezen tussen enorme opslagruimte van perfect gesproken Nederlands en een beperkte opslagruimte, met stukjes spraak die net niet goed aan elkaar gelijmd kunnen worden (zogenaamde assemblagespraak). Deze en andere voorbeelden verhogen het bewustzijn van taaltechnologische mogelijkheden en kan de ontwikkeling daarvan ten goede komen.
Er zijn op de wereld ongeveer 7000 talen, een heel groot deel daarvan heeft de officiële status ‘bedreigd’, dat betekent dat zo’n taal binnenkort uitgestorven zal zijn. Met het verdwijnen van die talen verdwijnt een belangrijk deel van variatie in talen, dikwijls nog onvermoed en niet eens gedocumenteerd. Maar minstens even belangrijk: met het verdwijnen van een taal verdwijnt een stuk cultuur en identiteit, want die twee begrippen zijn zeer nauw met taal verbonden. Velen beseffen nu hoe dringend de nood is, en snelle documentatie is van het hoogste belang. Het taalmuseum wil zich aansluiten bij andere, internationale initiatieven om deze talen onder de aandacht te brengen.
En het Nederlands? Ook daar vinden we een rijkdom aan variatie die, als ze al herkend wordt, danig onder druk staat door een gebrek aan kennis en begrip. Wat is de verhouding tussen standaardtaal en dialect? Moet iedereen standaard (kunnen) spreken? Als iemand met een accent spreekt, is het dan ‘fout’? Wat is het verschil tussen prescriptieve taalkunde (hun hebben is fout) en descriptieve taalkunde (hun hebben is voor veel mensen goed Nederlands: grammatica leer je niet uit een boekje). Waarom wordt de standaardtaal als zo belangrijk beschouwd? En wat is de waarde van dialecten? Ook hier wil het taalmuseum een bijdrage leveren aan valorisatie van de taalwetenschap.
Kortom, het Taalmuseum wil op de vier belangrijke snijvlakken van taalwetenschap met technologie, cognitiewetenschappen, ethnologie en sociologie zich presenteren naar een zo breed mogelijk publiek. Daartoe werken we aan de realisatie van zowel een virtueel als ook een fysiek museum. Educatie voor kinderen, jongeren, maar ook volwassenen, speelt hierin een sleutelrol.
|
